واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1016
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
مأموريت خويش را انجام داد . يسو - منكو اسير شد و به نزد باتو گسيل گشت و به قتل رسيد « 1 » . ارغينه [ ارغنه ] خاتون [ جوينى : اورقينه ] به جاى فرزند اصغر خويش مبارك شاه [ « كه هنوز كودك بود » - جوينى ] به حكمرانى اولوس جغتاى منصوب شد . براثر اين انتصاب حبش عميد و پسر او ناصر الدين « باز متمكن گشتند » و قدرت به دستشان افتاد . امام بهاء الدين مرغينانى ، بنا به رسم مغولان ، تسليم رقيبان گشت [ يعنى تسليم حبش عميد و ناصر الدين ] و با بىرحمئى كه دست كم از قساوت مغولان نداشت به سياست رسيد : حبش عميد « بفرمود تا او را در ميان نمدى پيچيدند و شكل آنكه نمد مالند اعضا و اجزاى او را ريزه كردند » ( در سال 649 هجرى / بين 26 مارس 1251 و 13 مارس 1252 ميلادى ) « 2 » . اكنون در عهد جانشينان چنگيز خان ، به جاى قدرت شخصى و مستبدهء چنگيز خان و حكومت دسته جمعى همهء خاندان چنگيزيان ، دوران ثنويت حكومت و يا وجود دو قدرت در امپراطورى مغولان آغاز شده بود . منكوقاآن خود به روبروك چنين گفته بود : « هم چنان كه اشعهء خورشيد
--> ( 1 ) - وصاف ، چاپ هامر ، متن ، 163 ؛ ترجمه 154 - 153 ؛ چاپ بمبئى ، 71 - 70 ) . - ( و . و . بارتولد با تطبيق اخبار تأليف رشيد الدين ( رجوع شود به حاشيهء پيشين ) و جوينى ( چاپ قزوينى ، I ، 230 ؛ III ، 59 - 56 ) و جمال قرشى ( « متون » ، ص 138 - 137 ) وقايع اولوس جغتاى را كه مربوط به هلاك يسو - منكو بوده ، با تفصيل بيشترى در كتاب « تاريخ مختصر هفت آب » خويش بيان كرده است . ) ) ( 2 ) - جوينى ، نسخهء خطى IV GPB ، 2 ، 34 ، ورق 98 ؛ ( چاپ قزوينى ، I ، 231 ) .